Historia

Patroni

      Rodzina Czarlińskich to  średniozamożna rodzina szlachecka biorąca nazwisko od wsi Czarlin na Kociewiu. Jej protoplastą miał być rycerz Minaute z Czarlina, wymieniany w latach 1334, 1346, 1352.

  Schedlin -  Czarlińscy, spokrewnieni i spowinowaceni ze wszystkimi polskimi rodami pomorskimi, należeli do elity działaczy narodowych w Prusach Zachodnich. Początek lat sześćdziesiątych XIX wieku w zaborze pruskim to okres burzliwych manifestacji poprzedzających wybuch powstania styczniowego, okres stopniowego umacniania pozycji Polaków na polu politycznym i ekonomicznym, co wiązało się ze wzrostem ich świadomości narodowej. W tym też okresie nastąpiło znaczne uaktywnienie się w działalności narodowej  rodu Czarlińskich.

         Herb rodu Czarlińskich

 Gniazdem tej niezwykłej i znakomitej rodziny kaszubskiej jest wieś Chwarzno nad  rzeką Wierzycą. Stoi tu dziś ładny osiemnastowieczny dworek, niegdyś własność pana Felicjana Czarlińskiego, gorącego patrioty i postaci bardzo popularnej na Kaszubach.

Na zdj. dwór w Chwarznie

Pięciu synów Felicjana, pięć imion godnie sławiących ród:

Emil, Leon, Eugeniusz, Maksymilian i Wiktor

zapisało się w historii Kaszub i Pomorza.

         Bracia Czarlińscy, zamieszkujący tereny Pomorza Nadwiślańskiego, należeli do grupy aktywnej społecznie i politycznie szlachty, która w pierwszym okresie zaborów, okresie silnej germanizacji, potrafiła zachować swe polskie oblicze. Przedstawiciele tego rodu brali udział w Powstaniu Poznańskim 1846 roku – Felicjan z Chwarzna i jego dwaj starsi synowie Emil i Leon, wówczas uczniowie gimnazjum. Bracia Emil, Leon, i Eugeniusz Czarlińscy podczas studiów na Uniwersytecie Wrocławskim, w latach pięćdziesiątych XIX wieku, byli aktywnymi członkami Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego, jednego z nielicznych stowarzyszeń akademickich mających m.in. na celu podniesienie świadomości narodowej Polaków.

         Czarlińscy szczególnie wyróżnili się w czasie Powstania Styczniowego 1863-1864 r. biorąc najliczniejszy z rodzin pomorskich i bardzo aktywny udział w przygotowaniach do Insurekcji na terenie Prus oraz walkach na terenie Królestwa.

Felicjan oraz jego pięciu synów zapłacili za to ogromną cenę w postaci represji: 

•   Felicjan (1803-1881)– prezes Towarzystwa Rolniczego dla Ziemi Kaszubskiej, za przynależność do organizacji powstańczej został aresztowany w czerwcu 1863 roku, a w jego dworze w maju 1864 roku Prusacy przeprowadzili brutalną rewizję.
•   Emil z Brąchnówka (1833–1913) – powstaniec, skarbnik organizacji powstańczej w powiecie chełmińskim. Późniejszy wybitny poseł do Parlamentu Związku Północno-Niemieckiego oraz Sejmu Pruskiego, nieustępliwy obrońca języka polskiego i szkolnictwa.
•   Leon (1835–1918, pseud. „Budrys”, „Piotr Czarny”) – naczelnik rewolucyjny kilku powiatów (m.in. Torunia, Brodnicy, Grudziądza, Malborka), uznawany za najdzielniejszego organizatora powstania w zaborze pruskim. Dowodził oddziałem ochotników złożonym z Kaszubów, Kociewiaków i Borowiaków. Po uwięzieniu w Brodnicy i Berlinie, przez 40 lat zasiadał jako poseł w sejmie pruskim i współzakładał „Gazetę Toruńską”.
•   Eugeniusz (1838–1920) – urodzony w Chwarznie student medycyny (później lekarz), relegowany z Uniwersytetu Wrocławskiego za udział w zrywie narodowym, 
•   Maksymilian (1846 - 1898)–  uczeń gimnazjum chmieleńskiego, zaangażowany w pomoc powstańcom, aresztowany przez władze pruskie 29 maja 1864 roku.
•   Wiktor (1849- 1910)– najmłodszy z braci (później inżynier, który wniósł poważny wkład w rozwój prac nawadniających w Australii), kurier powstańczy. Zorganizował ucieczkę więźniów politycznych z chełmińskiego więzienia, przez co musiał ratować się ucieczką za granicę..

         Czarlińscy byli czynni również na arenie politycznej i parlamentarnej. Bracia Emil i Leon Czarlińscy przez wiele lat zasiadali w niemieckich ciałach ustawodawczych i często występowali z trybuny Parlamentu Związku Północno-Niemieckiego, Sejmu Pruskiego i Parlamentu Rzeszy Niemieckiej w obronie gwałconych praw Polaków i  Kościoła katolickiego. Byli zaciętymi wrogami ugody z zaborcą. Należeli do przywódców społeczeństwa polskiego pod panowaniem pruskim i cieszyli się ogromnym autorytetem. Emil Czarliński  w latach 1867-1871 posłował do Parlamentu Związku Północno-Niemieckiego, gdzie w ostrych mowach występował w obronie szkolnictwa polskiego. Jako znakomity praktyk wielokrotnie wchodził w skład komisji parlamentarnych zajmujących się problemami gospodarczymi. Reprezentując Polaków w Sejmie Pruskim, zasłynął jako mówca stający w obronie m.in. języka polskiego wypieranego przez ustawy specjalne ze szkół, urzędów a nawet życia towarzyskiego. Po wycofaniu się z bezpośredniego życia parlamentarnego organizował szeroko znane wiece katolickie i akcje zbierania podpisów pod petycjami w sprawie prowadzenia nauki religii dla dzieci polskich       w języku ojczystym.    

         Jako polityk i parlamentarzysta, ogromne zasługi dla polskości ziem zaboru pruskiego miał młodszy brat Emila – Leon Czarliński, najwybitniejszy przedstawiciel rodu oraz działacz narodowy w Prusach i Rzeszy Niemieckiej. Brał czynny udział we wszystkich formach walki o polskość. Znany ze swej działalności w Powstaniu Styczniowym „Budrys”, po zakończeniu popowstaniowych represji, związał się ze sprawami polskiej reprezentacji w niemieckich ciałach ustawodawczych. Stał się nestorem polskiego parlamentaryzmu przez pięćdziesiąt dwa lata, biorąc udział w pracach polskiej organizacji wyborczej i przez czterdzieści lat zasiadując w ławach poselskich. Zasłynął jako organizator protestacyjnych wieców szkolnych ludności polskiej w Prusach Zachodnich i na Warmii. W roku 1903, z jego inicjatywy, powstał Polski Centralny Komitet Wyborczy na Rzeszę Niemiecką. Leon Czarliński zmarł 2 grudnia 1918 roku „u bram wolności Ojczyzny, o którą całe życie walczył” (Ks. J. Kłos).

         Bracia Czarlińscy należeli do wąskiego grona ziemiaństwa polskiego realizującego na co dzień idee pracy organicznej. Byli założycielami i aktywnymi członkami bardzo wielu towarzystw i organizacji rolniczych, przemysłowych i finansowych oraz kulturalno – oświatowych, przez co przyczynili się znacznie do wzmocnienia gospodarczej i kulturalnej pozycji Polaków w Prusach Zachodnich i całej Rzeszy. Do ich najwybitniejszych osiągnięć w propagowaniu „pokojowych” form walki z zaborcą należą: powołanie do życia jednego z pierwszych na ziemiach polskich towarzystwa rolniczego – 17 marca 1862r. Towarzystwo Rolnicze dla Ziemi Kaszubskiej; współtworzenie Centralnego Towarzystwa Rolniczego na Prusy Zachodnie (1 VIII 1900), którego pierwszym, wieloletnim prezesem był Leon I; współfinansowanie wszystkich większych polskich przedsięwzięć w Prusach w ramach Banku „Donimirki – Kalkstein – Łyskowski i Spółka”, gdzie w skład Rady Nadzorczej wchodził Emil Czarliński; założenie przez Leona I Czarlińskiego, wraz  z Ignacym Łyskowskim i Ludwikiem Śląskim, w 1867 roku „Gazety Toruńskiej” - pierwszego polskiego dziennika na Pomorzu; współinicjowanie powstania Towarzystwa Moralnych Interesów Ludności Polskiej pod Panowaniem Pruskim, którego wieloletnimi członkami ścisłego zarządu byli Emil i Leon Czarlińscy; założenie przez Emila, wraz z Wojciechem Kętrzyńskim i Ignacym Łyskowskim tajnego Towarzystwa Mazurskiej Inteligencji Ludowej w 1872 roku; bracia Emil i Leon Czarlińscy byli również współzałożycielami, powstałego w 1875 roku, Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

         Bracia Czarlińscy, w swych poglądach politycznych i społecznych, wysuwali na czoło hasła solidaryzmu narodowego, który jako jedyny dawał szanse na zwycięstwo w walce z niemczyzną i realizację nadrzędnego celu - zachowania tożsamości narodowej i odzyskania niepodległości.

Emil Schedlin - Czarliński
                                              
                                                                                                                            Leon Schedlin - Czarliński                                               Maksymilian Schedlin - Czarliński

Historia szkoły

Szkoła Podstawowa.

    Wiosną 1963 roku rozpoczęto w Lubaniu prace budowlane. Szkoła została przeniesiona  z budynku obecnego Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie do Lubania i uroczyste rozpoczęcie nauki w obecnym budynku szkolnym nastąpiło  1 IX 1964 r. Główna uroczystość związana z otwarciem nowej szkoły  i oddaniem do użytku odbyła się 27 IX 1964 r. Również w tym dniu szkoła otrzymała nazwę: Szkoła Podstawowa im. Braci Czarlińskich. 

   W owym czasie personel pedagogiczny liczył 5 nauczycieli a liczba uczniów wynosiła ok. 100.  21 sierpnia 1975 r. jako trzydziesta w województwie gdańskim powstała Zbiorcza Szkoła Gminna w Lubaniu, do której zaczęli uczęszczać uczniowie  z okolicznych wiosek. Odtąd nowo otwarta Zbiorcza Szkoła Gminna liczyła ponad 200 uczniów i zyskała nowych wykładowców.

Na zdj. ósmoklasiści w 1981 r. wraz z gronem pedagogicznym.

Uczniów przybywało a szkoła zrobiła się zbyt mała, zapadła więc decyzja, by  dobudować nowe sale lekcyjne oraz powiększyć korytarze. W 1995 roku nastąpiło uroczyste otwarcie dobudowanej części.

Publiczne Gimnazjum

  W związku z reformą oświaty, uchwałą Rady Gminy Nowa Karczma z dnia 12 marca 1999 r., utworzono Zespół Szkół w Lubaniu, który tworzyły: sześcioletnia Szkoła Podstawowa im. Braci Czarlińskich  oraz Publiczne Gimnazjum.  Uchwała weszła w życie w dniu 1 września 1999 r.

  Kolejny ważny moment w życiu szkoły to nadanie sztandaru. Sztandar szkoły to najważniejszy symbol i wizytówka placówki, łączący uczniów, nauczycieli, absolwentów wokół wspólnych wartości i tradycji a udział w poczcie sztandarowym to wyjątkowy zaszczyt. Nadanie Sztandaru Zespołu Szkół w Lubaniu nastąpiło w 2004 roku. 

Uczniowie szkoły w Lubaniu zawsze osiągali wysokie lokaty w sporcie. Stara sala gimnastyczna okazała się przestarzała i mała, dlatego w  2011 roku rozpoczęto budowę nowej -znacznie większej i nowoczesnej.

Uroczyste przecięcie wstęgi nastąpiło w 2013 roku. Wzięło w nim udział wielu znamienitych gości.

Szkoła Podstawowa.

1 września  2017 roku, w związku z kolejną reformą oświaty, zlikwidowano gimnazjum i szkoła znowu stała się 8-letnią szkołą podstawową.

Świetność i rozkwit naszej placówki został osiągnięty dzięki pracy grona pedagogicznego a przede wszystkim zaangażowaniu kolejnych dyrektorów szkoły:

-      1964 – 1990  Alfons Ginter;

-      1990 – 1998  Waldemar Truszczyński;

-      1998  - 2017  Benedykta Miętka;

-      2017 - 2022  Sławomir Radomski;

-      od 2022  Zbigniew Werczyński

W okresie istnienia naszej szkoły możemy pochwalić się wieloma osiągnięciami. Uczniowie osiągali bardzo dobre wyniki sportowe, brali udział w wielu olimpiadach, konkursach i przeglądach zajmując wysokie lokaty. Chętnie angażowali się w prace społeczne na rzecz szkoły i środowiska, organizując szereg imprez. Szkoła gościła również w swoich murach wyjątkowe osobistości.

Na zdj. koncert Leszka Możdżera